Maç istatistikleri nasıl okunur? Şut, topa sahip olma, xG

Maç istatistikleri tek tek değil, birlikte okunur: topa sahip olma kimin topla oynadığını, şutlar kimin kaleyi yokladığını, isabetli şutlar kimin kaleciyi çalıştırdığını, xG ise bu pozisyonların ne kadar değerli olduğunu gösterir. Tek bir sayı, örneğin yüzde 65 topa sahip olma, kimin daha iyi oynadığını söylemez. Doğru okuma, sayıları skorla, maçın gidişatıyla ve devrelerle birlikte değerlendirmektir.

ScoreMondo’da hangi istatistikler var?

Bir futbol maçının sayfasında istatistikler “Genel”, “Hücum”, “Savunma” ve “Disiplin” başlıkları altında toplanır. Görebileceğiniz satırlar şunlardır:

Soldaki sütun yalnızca bu rehberdeki okuma sırasını gösterir; sayfadaki gruplar yukarıdaki dört başlıktır. Verileri maçın tamamı, ilk yarı, ikinci yarı ve varsa uzatma için ayrı ayrı görebilirsiniz.

Birkaç işaret bilmeye değer:

• Canlı akıştan alınan bir değerin yanında “~” varsa o değer yaklaşıktır.
• İstatistikler maç sırasında kendiliğinden, yaklaşık 15 saniyede bir yenilenir.
• Maç bittikten sonra düzeltilen bir değer “düzeltildi” notuyla işaretlenir.
• Her maçın istatistiği olmayabilir; özellikle alt liglerde bu bölüm boş kalabilir.

Topa sahip olma: kim oynadı, kim tehlikeli oldu?

“Topa sahip olma”, her takımın maç boyunca topu ne kadar süre elinde tuttuğunu yüzde olarak gösterir; iki takımın değeri toplamda 100 eder. Veri sağlayıcılar bunu biraz farklı yöntemlerle ölçtüğünden, kaynaklar arasında bir iki puanlık fark olağandır.

Bu satır topun kimde olduğunu söyler, kimin tehlikeli olduğunu değil. Erken öne geçen bir takım çoğu zaman topu bilerek rakibine bırakır ve kontra kollar. Diyelim ki Trabzonspor deplasmanda 10. dakikada golü buldu ve geri çekildi; maç sonunda yüzde 38 topa sahip olması kötü oynadığını değil, oyun planını gösterir.

Şut istatistikleri

Şutlar üç gruba ayrılır ve toplamları “Toplam şut” satırını verir:

• İsabetli şut: Gol olan ya da kaleci veya çizgideki son savunmacı durdurmasaydı gol olacak şuttur.
• İsabetsiz şut: Kaleyi bulmayan şuttur. Direğe ya da üst direğe çarpıp oyun alanına dönen şut da isabetli sayılmaz.
• Engellenen şut: Kaleye ulaşamadan bir saha oyuncusunun durdurduğu şuttur.

Toplam şut sayısı tek başına yanıltıcı olabilir. Ceza sahası dışından çekilen on şut, altıpasın önünden yapılan iki vuruştan daha az tehlike taşıyabilir. Bu yüzden toplam şuta her zaman isabetli şut ve xG ile birlikte bakın.

“Kaleci kurtarışı” için kaba bir sağlama yapılabilir: bir kalecinin kurtarış sayısı, aşağı yukarı rakibin isabetli şut sayısından yediği gollerin çıkarılmasıyla bulunur. Rakip beş isabetli şut çekip bir gol attıysa kaleci dört kurtarış yapmış demektir.

Korner, atak ve tehlikeli atak

“Korner” sayısı, bir takımın rakip sahada ne kadar süreli baskı kurduğunun işaretidir; pozisyonun kalitesi hakkında bir şey söylemez. Dokuz korner kullanıp tek bir isabetli şut çıkaramayan takım, baskıyı sonuca çevirememiş demektir.

“Atak” ve “Tehlikeli atak” satırlarını canlı veri akışı sayar; ceza sahası çevresine ulaşan atak tehlikeli kabul edilir. Bu sayıların sabit bir tanımı yoktur, o yüzden mutlak değerden çok eğilime bakmak gerekir: ikinci yarıda tehlikeli atakları hızla artan bir takım, oyunu rakip sahaya yıkmıştır.

Faul, kart ve ofsayt

“Faul” ile kart satırları maçın sertliğini ve hangi takımın baskı altında savunma yaptığını anlatır. Faul sayısı belirgin biçimde yüksek olan takım çoğu zaman rakibi durdurmakta zorlanmıştır.

Kırmızı kart ise bütün tabloyu değiştirir: karttan sonraki her sayı, bir takımın eksik oynadığı bilinerek okunmalıdır. 30. dakikada on kişi kalan bir takımın düşük topa sahip olma yüzdesi şaşırtıcı değildir. Kartların kurallarını sarı ve kırmızı kart rehberinde bulabilirsiniz.

“Ofsayt” sayısının yüksek olması çoğu zaman rakibin savunma hattını önde kurduğunu ve arkaya koşuların sık denendiğini gösterir. Kuralın kendisi için ofsayt rehberimize bakabilirsiniz.

Gol beklentisi (xG): pozisyonun değeri

xG, bir şutun gol olma olasılığını 0 ile 1 arasında bir değerle ifade eder ve maçtaki bütün şutların değerlerini toplar. ScoreMondo’nun xG’si kendi modelidir; her şutun yerine ve türüne bakarak hesaplanır. Canlı maçta şut konumları yaklaşıktır ve son düdükten sonra tam maç verisiyle iyileştirilir.

Maç sayfasında xG’yi birkaç yerde görürsünüz: skorun altındaki iki taraflı xG çubuğu, “Gol beklentisi (xG)” kartı, şut haritası ve “Maç boyunca xG” grafiği. Her biri, hesabın nasıl yapıldığını anlatan yöntem sayfasına bağlanır.

xG ile skor arasındaki fark şöyle okunur:

• xG gollerden belirgin biçimde yüksekse takım pozisyon harcamış ya da karşısında çok iyi bir kaleci bulmuştur.
• Goller xG’den belirgin biçimde fazlaysa ya çok iyi bir bitiricilik vardır ya da şans yardım etmiştir.
• Tek maçta böyle bir fark olağandır; maç sayısı arttıkça fark küçülme eğilimi gösterir.

Penaltıların xG değeri yüksektir; bu yüzden penaltı kazanan takımın xG’si bir anda yükselir. Konunun ayrıntısı xG rehberimizde yer alıyor.

Hepsini birlikte okumak: bir örnek

Diyelim ki bir Süper Lig maçında Galatasaray ile Kayserispor karşılaştı ve tablo şöyle oluştu:

İlk iki satıra bakan biri Galatasaray’ın maçı domine ettiğini düşünür. Ama 18 şutun yalnızca 3’ü kaleyi bulmuş, xG 0,9’da kalmış; yani şutların çoğu uzaktan ya da zor açılardan gelmiş. Kayserispor ise az ama net pozisyon üretmiş: altı şutun dördü isabetli, xG 1,6. Daha iyi pozisyonları bulan taraf Kayserispor’dur.

Böyle bir tabloyu okurken şu sırayı izleyebilirsiniz:

1. Skora ve gol dakikalarına bakın. Erken gelen bir gol, kalan sürenin bütün sayılarını etkiler.
2. Kırmızı kart var mı, kontrol edin. Varsa öncesini ve sonrasını ayrı düşünün.
3. Topa sahip olmayı şutlarla eşleştirin. Top sizdeyken kaleye gidebildiniz mi?
4. Toplam şutu isabetli şut ve xG ile tartın. Çok şut, iyi pozisyon demek değildir.
5. Devrelere ayırın. İlk yarı ile ikinci yarı çoğu zaman iki ayrı maç gibidir; sekmeleri değiştirerek farkı görün.

Oyuncu puanları

Takım istatistiklerinin yanında oyuncu puanları da bulunur: ölçek 3 ile 10 arasındadır ve biten maçlarda “Maçın oyuncusu” belirlenir. Puanların nasıl hesaplandığı ayrı bir konudur; oyuncu puanları rehberinde anlatıyoruz.

İstatistikleri kendiniz denemek için şu an oynanan bir maçı açabilir, Süper Lig maçlarından birini seçebilir ya da dünün sonuçlarından biten bir karşılaşmanın sayfasına girebilirsiniz. Bugünkü maçların listesinde her satır ilgili maç sayfasına açılır.

Sık sorulanlar

Topa daha çok sahip olan takım daha iyi mi oynamıştır?

Şart değil. Bu satır topun kimde kaldığını gösterir. Öne geçen takımlar çoğu zaman topu rakibe bırakır; değerlendirmeyi şutlar ve xG ile birlikte yapmak gerekir.

Direkten dönen şut isabetli sayılır mı?

Sayılmaz. Direğe ya da üst direğe çarpıp oyun alanına dönen şut isabetli şut değildir.

Engellenen şut ile kaleci kurtarışı arasındaki fark nedir?

Engellenen şutu bir saha oyuncusu, top kaleye ulaşmadan durdurur. Kurtarışta ise isabetli bir şutu kaleci çıkarır.

xG 2,0 olan takım neden gol atamamış olabilir?

Tek maçta xG ile gol sayısının ayrışması olağandır: pozisyonlar harcanmış ya da rakip kaleci iyi bir gün geçirmiş olabilir. Maç sayısı arttıkça fark küçülme eğilimindedir.

İstatistiklerin yanındaki “~” işareti ne anlama geliyor?

Değerin canlı akıştan alındığını ve yaklaşık olduğunu gösterir. Maç sonrasında düzeltilen değerler “düzeltildi” notuyla işaretlenir.

Bazı maçlarda neden istatistik yok?

Her maç için ayrıntılı veri toplanmaz. Özellikle alt liglerde istatistik bölümü boş kalabilir.