VAR nedir, nasıl çalışır? Hangi pozisyonlara bakar?

VAR (video yardımcı hakem), maç görüntülerine bağımsız olarak erişebilen ve hakeme yalnızca “açık ve bariz hata” ya da “gözden kaçan ciddi olay” durumunda yardım eden bir maç görevlisidir. Yalnızca dört konuda devreye girer: gol, penaltı, doğrudan kırmızı kart ve kartın yanlış oyuncuya gösterilmesi. Son kararı her zaman sahadaki hakem verir; VAR yalnızca tavsiyede bulunur.

VAR nedir, kimlerden oluşur?

Video yardımcı hakem, video operasyon odası denen bir merkezde çalışır. Yanında yardımcı VAR’lar ve görüntüleri hazırlayan tekrar operatörleri bulunur. Ekip maçın bütün kamera açılarına erişir, ama oyunu yönetmez: görevi, sahadaki hakemin belirli kararlarında açık bir hata olup olmadığına bakmaktır.

Her organizasyonda VAR yoktur. Sistemin kullanılması için FIFA’nın onayı ve o organizasyonun kararı gerekir; bu yüzden üst liglerde görmeye alıştığınız inceleme, alt liglerde ya da bazı kupa turlarında olmayabilir.

VAR hangi pozisyonlara bakar?

Protokol dört başlık sayar. Bunların dışında kalan kararlar, örneğin sıradan bir faul, bir taç ya da tek başına bir sarı kart, incelenmez.

2026/27’de neler değişti?

IFAB’ın bu sezonki değişiklikleriyle VAR’ın alanı biraz genişledi:

• Açıkça hatalı ikinci sarıdan çıkan kırmızı kart artık incelenebiliyor. Verilmemiş bir ikinci sarı ise incelenemez; tek başına sarı kartlar da hâlâ kapsam dışıdır.
• Yanlış kimlik incelemesinin kapsamı genişletildi.
• Organizasyonlar isterse, açıkça yanlış verilmiş bir köşe vuruşu da düzeltilebilir; ancak bu yalnızca hemen ve oyunun başlamasını geciktirmeden yapılabiliyorsa mümkündür. Bu bir seçenektir, her ligde uygulanmaz.

Kontrol ve inceleme aynı şey değil

VAR her golü, her penaltı pozisyonunu, her doğrudan kırmızı kartı ve yanlış kimlik ihtimalini kendiliğinden kontrol eder. Bu kontrol çoğu zaman sessiz geçer: siz bir şey fark etmezsiniz, oyun devam eder.

İnceleme ise ayrı bir aşamadır ve onu yalnızca hakem başlatabilir; VAR tavsiye eder. Protokolün temel ilkeleri şunlardır:

• Hakem önce mutlaka bir karar verir; “VAR baksın” diye beklemek yoktur.
• Görüntüler açık ve bariz bir hata göstermedikçe ilk karar geçerli kalır.
• Süre sınırı yoktur; doğruluk hızdan önce gelir.
• Oyuncular ve teknik ekip inceleme talep edemez.
• Son karar her zaman hakemindir.

Hakemin işaretleri

Hakem bir parmağını kulaklığına götürüp diğer kolunu ileri uzatıyorsa, kontrol sürdüğü için oyunun başlamasını bekletiyordur. Elleriyle havaya bir ekran çerçevesi çizmesi ise incelemenin başladığını gösterir; aynı işareti nihai kararını açıklamadan önce bir kez daha yapar.

Bu işareti aşırı biçimde yapan ya da hakem inceleme alanına giren oyuncu sarı kart görür. Video operasyon odasına girmek ise oyundan ihraç nedenidir.

Saha kenarı incelemesi ve yalnızca VAR incelemesi

İki inceleme türü vardır:

• Saha kenarı incelemesi: Hakem, inceleme alanındaki monitöre gidip pozisyonu kendi izler. Yoruma dayalı kararlar için kullanılır: faulün şiddeti, ofsayt pozisyonundaki oyuncunun rakibe müdahalesi, elle oynama gibi.
• Yalnızca VAR incelemesi: Olgusal kararlarda hakem monitöre gitmeden VAR’ın bilgisine dayanır: ofsayt pozisyonu, ihlalin ceza sahasının içinde mi dışında mı olduğu, topun oyundan çıkıp çıkmadığı, temas noktası gibi.

Diyelim ki Fenerbahçe–Beşiktaş maçında bir gol atıldı. Golü atan oyuncu pas anında yarım adım öndeyse, bu ölçülebilir bir durumdur; hakem genellikle monitöre gitmez. Ama gol öncesinde ceza sahasında bir itme varsa, itmenin faul sayılacak kadar güçlü olup olmadığına hakem monitörde kendisi bakar.

Yarı otomatik ofsayt teknolojisi

Oyun Kuralları, organizasyonların ofsayt kararları için teknoloji kullanmasına, yarı otomatik ofsayt teknolojisi dahil, açıkça izin verir. UEFA’nın anlatımına göre özel kameralar her oyuncunun birçok vücut noktasını izler ve sistem ofsayt çizgisini VAR ekibine hızla sunar. “Yarı” otomatik denmesinin nedeni budur: kararı yine maç görevlileri verir.

UEFA bu teknolojiyi Şampiyonlar Ligi’nde 2022/23 sezonundan beri kullanıyor; Premier League’in 2026/27 kural kitabı da kullanımına yer veriyor. Ofsaytın kendisini ofsayt kuralı rehberimizde örneklerle anlatıyoruz.

Oyun yeniden başladıktan sonra karar değişir mi?

Kural olarak hayır. Oyun yeniden başladıktan sonra karar değiştirilemez. İki istisna vardır: yanlış kimlik ve şiddetli hareket, tükürme, ısırma ya da aşırı saldırgan, hakaret içeren davranış nedeniyle verilebilecek bir ihraç.

Birkaç ayrıntı daha bilmeye değer:

• VAR arızası, VAR kaynaklı yanlış bir karar ya da inceleme yapılmaması maçı geçersiz kılmaz.
• Organizasyonlar, hakemin inceleme sonrasında kararını seyircilere açıklamasını isteyebilir; bu da organizasyonun tercihidir.
• Kontrol ve incelemelerde geçen süre uzatma dakikalarına eklenir. Bu konuyu uzatma dakikaları ve penaltı atışları rehberinde ayrıca ele aldık.

Canlı skorda VAR’ı nasıl görürsünüz?

Canlı skor izlerken en çok kafa karıştıran an, atılan golün bir süre sonra kaybolmasıdır. Bunun nedeni basittir: hakem golü verir, veri sahadan çıkar, kontrol ise ancak ondan sonra sonuçlanır.

ScoreMondo’da süreç şöyle görünür:

1. Gol önce skora işlenir ve olay akışına düşer.
2. Kontrol sürerken maçın yanında “VAR” etiketi belirir; uzun hâli “VAR inceleniyor” biçimindedir.
3. Karar çıkınca gol ya kalır (“Gol geçerli”) ya da “Gol iptal edildi (VAR)” olayıyla kaldırılır ve skor eski hâline döner.

Aynı mantık diğer kararlar için de geçerlidir: “Penaltı kararı kaldırıldı (VAR)” ve “Kırmızı kart kaldırıldı (VAR)” olayları, hakemin ilk kararının inceleme sonunda değiştiğini anlatır.

Bildirimlerde ise seçim sizindir. “Anında” modunda gol bildirimi hemen gelir; VAR golü iptal ederse aynı bildirim düzeltilir. “Doğrulanmış” modunda iptal edilen gol size hiç ulaşmaz. Ayarların tamamını bildirimler ve favoriler rehberinde, verinin sahadan ekrana nasıl geldiğini de canlı skorun nasıl çalıştığını anlatan yazıda bulabilirsiniz.

Uygulamada görmek isterseniz şu an oynanan maçlara bakabilir, Süper Lig sayfasından haftanın maçlarını izleyebilir ya da Şampiyonlar Ligi maçlarını takip edebilirsiniz. Bugünkü maçların listesinde de etiket aynı biçimde çıkar.

Sık sorulanlar

VAR her pozisyona bakabilir mi?

Hayır. Yalnızca gol, penaltı, doğrudan kırmızı kart ve yanlış kimlik başlıklarında, o da açık ve bariz bir hata ya da gözden kaçan ciddi bir olay varsa devreye girer.

Teknik direktör ya da kaptan VAR incelemesi isteyebilir mi?

İsteyemez. İncelemeyi yalnızca hakem başlatır; VAR tavsiyede bulunur. Ekran işaretini ısrarla yapan oyuncu sarı kart görebilir.

VAR sarı kartı iptal edebilir mi?

Tek başına bir sarı kart incelenmez. 2026/27’den itibaren tek istisna, açıkça hatalı bir ikinci sarının yol açtığı kırmızı karttır. Kartın yanlış oyuncuya gösterildiği durumlar da düzeltilir.

İnceleme neden bazen çok uzun sürüyor?

Protokolde süre sınırı yoktur; doğru karar hızlı karardan önemli sayılır. Geçen süre, devrenin sonundaki uzatma dakikalarına eklenir.

Canlı skorda gol yazdı, sonra silindi. Hata mı?

Çoğu zaman hata değildir: gol verilmiş, ardından VAR incelemesiyle iptal edilmiştir. Olay akışında “Gol iptal edildi (VAR)” satırını görürsünüz.

VAR bozulursa maç tekrarlanır mı?

Hayır. Sistemin arızalanması ya da bir pozisyonun incelenmemesi maçı geçersiz kılmaz.